كدام مسئوليت مقدم است ؟ : ج . اين سه مسئوليت از يكديگر جدا نيست ، يعنى تقدم و تأخرى در كار نيست كه اول خودمان را اصلاح كنيم و بعد محيط خانوادگى و بعد اجتماع . البته على مىفرمايد : * ( من نصب نفسه للناس اماماً فليبدأ بتعليم نفسه قبل تعليم غيره . ) * پس اصلاح نفس مقدم است ولى نه به معناى عدم تكليف در مورد ساير مسئوليتها . آيا امر به معروف وجهاد ضد آزادى است يا ناشى از مسئوليت است ؟ : د . مسيحيت قرنها عليه اسلام تبليغ كرد كه اسلام دين امر به معروف است پس ضد آزادى است و همچنين دين جهاد است پس ضد آزادى است . جواب اين است كه اسلام دين مسئول است ، و مسئوليت بدون درگيرى با غاصبان حقوق اجتماع و با آنان كه به تعبير قرآن « صادّ » عن سبيل الله مىباشند معنى ندارد . ه . اين مسئوليت را فردى نمىتوان انجام داد چه در شكل مسالمت و نيكوكارى و چه در شكل درگيرى ، وحدت و همكارى و قدرت لازم است . 10 . رجوع شود به ورقه هاى يادداشت مسئوليت . يادداشت مسئوليت ( شب 24 محرم ، قزوين ) 1 . بحث دربارهء مسئوليت هر فرد بود دربارهء روح خود . 2 . مقدمتاً يك مطلب را بايد بيان كنيم كه ديشب گفتيم مسئوليت خود دو شعبه دارد : نگهدارى و حفظ ، و ديگر سازندگى و تكميل . اكنون مىگوييم كه ميان مسئوليت انسان در مورد جسم و بدن و مسئوليتش در مورد روح و نفس يك تفاوت اساسى در كار است ، كه در جسم نود درصد نگهدارى است و در روح نود درصد سازندگى و آفرينندگى است . 3 . تفاوت شخص و شخصيت ، خَلق و خُلق 4 . مقايسهء انسان و حيوان و اينكه دنيا رحم جان است و اينكه انسان خود مصوّر و معمار و طراح و مهندس و بنّاى شخصيت خود